Pse gratë dhe vajzat?

Pabarazia gjinore nuk është vetëm një çështje e të drejtave të njeriut, është një humbje e jashtëzakonshme e potencialit njerëzor të botës.

Duke u mohuar grave të drejta të barabarta, ne i mohojmë gjysmës së popullsisë mundësinë për të jetuar duke shfrytëzuar potencialin e tyre të plotë. Nëse arrihet barazia gjinore, nuk do të përfitojnë vetëm gratë, por të gjithë qytetarët e botës.

Në vitin 2015, 193 vendet anëtare të Kombeve të Bashkuara miratuan 17 Objektiva të Zhvillimit të Qëndrueshëm. Objektivi 5 vendosi synimin për arritjen e barazisë gjinore dhe fuqizimin e grave dhe vajzave kudo në botë deri në vitin 2030.

Me çfarë përballen gratë në Shqipëri

Gratë në Shqipëri përballen me forma të ndryshme të trajtimit të pabarabartë, duke përfshirë diskriminimin, ngacmimin, dhunën në familje dhe abuzimin seksual. Forma të tjera veçanërisht të përhapura janë martesat e detyruara, vrasjet për nder, privimi nga arsimi, mohimi i të drejtave pronësore, mungesa e aksesit në punë dhe shërbime, diskriminimi në punë dhe pjesëmarrja e pabarabartë në vendimmarrje.

Profili Gjinor i Vendit 2025 evidenton punën e papaguar të kujdesit dhe rolet tradicionale gjinore si pengesa të vazhdueshme për mundësitë ekonomike të grave. Përgjegjësitë për kujdesin ndaj fëmijëve, të afërmve të moshuar dhe anëtarëve të familjes me aftësi të kufizuara mund të kufizojnë aksesin në punësim të paguar dhe përparimin në karrierë. Adresimi i këtyre pengesave kërkon investime në shërbimet e kujdesit, krahas masave për nxitjen e punësimit.

Hendeku mesatar gjinor në paga i raportuar duhet të interpretohet duke marrë parasysh edhe këto pabarazi më të gjera. Krahasimi i pagave mesatare nuk përfshin gratë që janë jashtë punësimit të paguar ose që punojnë pa shpërblim. Gjithashtu, ai nuk shpjegon plotësisht dallimet në orët e punës, mundësitë profesionale apo aksesin në pozicione drejtuese.

Për të mbijetuarat e dhunës, pasiguria financiare e bën më të vështirë largimin nga një marrëdhënie abuzive. Prandaj, mbështetja për punësim duhet të ndërthuret me ndihmën ligjore, këshillimin psikologjik, shërbimet e kujdesit për fëmijët, strehimin dhe mbrojtjen sociale.

Aksesi në strehim mbetet një sfidë madhore për të mbijetuarat e dhunës. Në Shqipëri funksionojnë strehëza që ofrojnë strehim emergjent ose afatgjatë për gratë dhe vajzat që kanë përjetuar dhunë. Megjithatë, të mbijetuarat që, për arsye të ndryshme, nuk dëshirojnë të qëndrojnë në një strehëz, mbeten pa një zgjidhje alternative. Shteti nuk ofron mundësi alternative strehimi, siç janë banesat sociale. Bashkitë mund të mbulojnë kostot e qirasë në disa raste, por kjo mbështetje ka disa kufizime, përfshirë kohëzgjatjen e kufizuar, kufijtë maksimalë të shumës së mbuluar dhe procedurat burokratike që pengojnë disa të mbijetuara të përfitojnë prej saj.

Ndihma ekonomike shtetërore për të mbijetuarat e dhunës që kanë përfituar urdhër mbrojtjeje aktualisht është 9 900 lekë në muaj (afërsisht 90 euro). Kjo shumë është jashtëzakonisht e ulët dhe e pamjaftueshme për të mbuluar nevojat bazë të jetesës, veçanërisht në kushtet e inflacionit të vazhdueshëm gjatë viteve të fundit.

Pse shumë gra nuk kërkojnë ndihmë

Edhe pse numri i rasteve të raportuara ka qenë në rritje, shumica e grave që përjetojnë dhunë nuk kërkojnë asnjëherë ndihmë ose nuk e raportojnë dhunën te autoritetet, edhe për shkak të mungesës së besimit te institucionet e sigurisë dhe të drejtësisë. Sipas Barometrit Shqiptar të Sigurisë (2020), 13.6% e të anketuarve nuk i besojnë Policisë së Shtetit, 43.5% nuk i besojnë Prokurorisë dhe 45.9% nuk kanë besim te gjykatat.